Jak rozmawiać o prawach mniejszości w społeczeństwach, które są coraz bardziej podzielone? Jak reagować na mowę nienawiści czy dezinformację dotyczącą praw kobiet, osób z niepełnosprawnościami czy osób z doświadczeniem migracji, gdy te tematy stają się przedmiotem politycznych sporów? I jak wzmacniać młode osoby, by potrafiły działać na rzecz praw człowieka w swoich lokalnych kontekstach — z uważnością, ale też ze sprawczością?
Z tych pytań wyrasta projekt, gdyż w krajach Europy Środkowej kwestie praw mniejszości należą dziś do najbardziej polaryzujących tematów debaty publicznej. Dezinformacja wokół praw mniejszości łatwo znajduje podatny grunt w podzielonych społeczeństwach, pogłębiając lęk, uprzedzenia i napięcia społeczne. W efekcie prawa człowieka bywają przedstawiane nie jako wspólna wartość, lecz jako zagrożenie lub ideologiczny projekt.
Projekt realizowany jest w formule międzynarodowej. Jego liderem jest Humanity in Action Bosnia and Herzegovina, a partnerami: Humanity in Action Polska, Education for Equality and Ecology (Edeqec) ze Słowacji oraz NESEHNUTI z Czech. Wspólnie pracujemy nad wzmacnianiem młodych osób w obszarze praw człowieka, równości oraz sprawczości kobiet, mniejszości i innych grup narażonych na wykluczenie.
Rdzeniem projektu jest artywizm — podejście łączące sztukę z aktywizmem, koncentrując się na prawach człowieka. Zamiast ograniczać się do przekazywania wiedzy, projekt stawia na uczenie się poprzez działanie. Uczestniczki i uczestnicy od początku pracują nad własnymi inicjatywami artywistycznymi, odnosząc wiedzę do realnych wyzwań społecznych i lokalnych kontekstów.
Pierwszym ważnym etapem projektu było trzydniowe międzynarodowe seminarium, które odbyło się w Sarajewie w dniach 28–30 lipca 2025 roku. Spotkanie zgromadziło młode osoby z Bośni i Hercegowiny, Czech, Polski i Słowacji wokół pytania o to, jak poprzez sztukę można wspierać edukację obywatelską, budować empatię oraz reagować na społeczne podziały i naruszenia praw człowieka. Pracując metodami artywistycznymi, uczestniczki i uczestnicy eksplorowali m.in. twórcze pisanie, sztuki wizualne w kontekście praw osób z niepełnosprawnościami, zin-making, street art, artystyczne sposoby pracy z przemocą ze względu na płeć oraz queerowe perspektywy w pracy twórczej.
Po seminarium projekt wszedł w fazę Akademii online, w której — pod opieką mentorską — uczestnicy i uczestniczki rozwinęli cztery międzynarodowe projekty artywistyczne. Projektom towarzyszą kampanie peer-to-peer oraz wydarzenia realizowane w krajach partnerskich, pozwalające przetestować wypracowane pomysły w lokalnych kontekstach. Równolegle powstaje publikacja z zestawem narzędzi edukacyjnych, oparta na metodach i doświadczeniach wypracowanych w trakcie projektu, która ma wspierać kolejne inicjatywy łączące prawa człowieka, sztukę i edukację obywatelską.
Humanity in Action Polska jest zaangażowana w projekt na kilku poziomach. Organizacja wspierała rekrutację polskich uczestniczek i uczestników, brała udział w facylitacji programu, współ-odpowiadała za komunikację w projekcie oraz prowadziła mentoring jednej z grup, pracującej nad projektem artywistycznym skoncentrowanym na prawach osób z niepełnosprawnościami. Wsparcie to obejmowało pracę nad koncepcją projektu, językiem i reprezentacją oraz realizację działań i przekładanie doświadczeń mniejszości na rzeczywistość za pomocą narzędzi zaczerpniętych ze sztuki i aktywizmu.
Projekt tworzy przestrzeń do współpracy młodych osób z różnych krajów i do wymiany perspektyw oraz metod działania. Pokazuje, że sztuka może być konkretnym narzędziem reagowania na naruszenia praw człowieka, polaryzację i dezinformację wokół praw mniejszości — bez uproszczeń, za to z uważnością na doświadczenia i emocje stojące za postawami społecznymi.
Projekt Inclusive Youth: Art for Impact jest realizowany dzięki wsparciu finansowemu International Visegrad Fund.
